​Thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân huyện Cái Bè thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự có lúc chưa được toàn diện, sâu sát, hiệu quả mang lại chưa cao, một số trường hợp Kiểm sát viên chưa bám sát các Chỉ thị, Hướng dẫn của Ngành, chưa chú trọng đúng mức việc phát hiện vi phạm của Tòa án để nâng cao chất lượng kiến, kháng nghị, chủ yếu là thực hiện đạt các chỉ tiêu nghiệp vụ trong năm. 

Khi phát hiện hồ sơ vụ, việc thiếu tài liệu, chứng cứ để làm căn cứ giải quyết đúng đắn vụ án, Kiểm sát viên còn ngần ngại, không có yêu cầu Thẩm phán xác minh, thu thập chứng cứ mà chỉ trông chờ vào kết quả xét xử của Tòa án, sau đó mới đối chiếu với quy định của pháp luật để xác định vi phạm hoặc có yêu cầu nhưng chưa chú trọng, bám sát vào chất lượng nội dung yêu cầu, nên một số trường hợp Tòa án không thực hiện hoặc thực hiện không hết nội dung yêu cầu của Kiểm sát viên với lý do không cần thiết. 

Bên cạnh đó, còn có một số trường hợp khi kiểm sát bản án, quyết định, Kiểm sát viên có phát hiện vi phạm nhưng không cụ thể, chưa xác định rõ có phải là vi phạm nghiêm trọng pháp luật hay không để đề xuất lãnh đạo Viện quyết định kháng nghị, từ đó đề xuất theo hướng không có căn cứ kháng nghị. Còn trường hợp Kiểm sát viên phát hiện vi phạm của Tòa án chưa đến mức nghiêm trọng phải kháng nghị, cần thiết kiến nghị để Tòa án khắc phục vi phạm nhưng đánh giá chủ quan, xác định vi phạm đó không làm ảnh hưởng đến nội dung giải quyết vụ án, nên không đề xuất Lãnh đạo kiến nghị hoặc có đề xuất nhưng còn hạn chế, dẫn đến ít kiến nghị. 

Đồng thời, một số trường hợp kháng nghị nhưng chất lượng kháng nghị chưa cao nên cấp phúc thẩm không chấp nhận kháng nghị. Cụ thể, năm 2021, qua kiểm sát phát hiện vi phạm, ban hành 10 kháng nghị phúc thẩm đối với các bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm về tố tụng và nội dung (có 05 kháng nghị năm 2020 chuyển sang). Tòa phúc thẩm đã xét xử 08 vụ có kháng nghị, chấp nhận 07 vụ (đạt 87,5%), không chấp nhận 01 vụ (12,5%). Ban hành 42 yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ đối với những vụ, việc thu thập chứng cứ chưa đầy đủ. Trong đó, vẫn còn nhiều yêu cầu chưa được Tòa án chấp nhận thực hiện.
Nhằm khắc phục những tồn tại như trên, không ngừng nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, ngay từ đầu năm 2022, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Cái Bè đã chỉ đạo áp dụng đồng bộ các giải pháp sau: 

- Chỉ thị 01/CT-VKSTC ngày 27/12/2021 của Viện trưởng VKSTC xác định Viện trưởng các cấp trực tiếp phụ trách khâu công tác kiểm sát giải quyết các vụ án hành chính, vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại. Tại đơn vị, đồng chí Viện trưởng trực tiếp chỉ đạo thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình.

Từ đó, đơn vị luôn có sự quan tâm chỉ đạo sâu sát, thường xuyên hướng dẫn kỹ năng phát hiện vi phạm cho cán bộ, Kiểm sát viên, tổ chức tập huấn tại chổ về kỹ năng phát hiện vi phạm. Từng cán bộ, Kiểm sát viên đều có tinh thần trách nhiệm cao, tự học hỏi, tích lũy kinh nghiệm cho bản thân và vận dụng hiệu quả các quy chế nghiệp vụ, Hướng dẫn của Ngành vào công tác kiểm sát, để nâng cao khả năng nhận diện, phát hiện vi phạm kịp thời đề ra yêu cầu xác minh, thu thập chứng cứ đối với Tòa án hoặc đề xuất lãnh đạo Viện ban hành kiến, kháng nghị. 

- Từng cán bộ, Kiểm sát viên xác định mục tiêu vừa kiểm sát, phát hiện vi phạm ban hành kiến, kháng nghị, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; ngoài việc nghiên cứu chứng cứ, tài liệu có sẵn trong hồ sơ do Tòa án thu thập được, cần chủ động nắm bắt thông tin tài liệu với nhiều hình thức như đương sự phản ánh, khiếu nại, các kênh truyền thông, xác minh thu thập chứng cứ của Viện kiểm sát, việc tham gia xem xét, thẩm định tại chổ khi Tòa án mời tham dự...để tổng hợp, phân tích, đánh giá chứng cứ xác định vi phạm của Tòa.

- Tăng cường tập trung thực hiện quyền yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ. Xem đây là biện pháp tiền đề để làm cơ sở cho việc kiến, kháng nghị. Chú trọng việc nghiên cứu đánh giá chứng cứ, thời hiệu, thẩm quyền, đây là vấn đề cốt lõi để Kiểm sát viên xác định hồ sơ đã đầy đủ, khách quan, đúng quy định hay chưa. 

Tất cả các vụ án có Kiểm sát viên tham gia phiên tòa đều phải báo cáo đề xuất bằng văn bản hướng giải quyết với phó Viện trưởng phụ trách, đồng thời phải báo Viện trưởng cho ý kiến trước khi tham gia xét xử. Nếu hồ sơ chưa đủ chứng cứ để xét xử, với vai trò Lãnh đạo đơn vị đã chỉ đạo Kiểm sát viên mạnh dạng có văn bản yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập bổ sung chứng cứ.

Định hướng cho Kiểm sát viên phải kết hợp đánh giá chứng cứ với đối chiếu quy định pháp luật để xác định chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã đảm bảo cho việc giải quyết đúng đắn vụ án chưa. Trên cơ sở đó, Kiểm sát viên đưa ra nội dung yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ có tính thuyết phục cao.  Bộ luật Tố tụng dân sự cho phép đương sự giao nộp chứng cứ mới ở bất kỳ thời điểm nào kể cả tại phiên tòa. Kiểm sát viên đối chiếu các tình tiết mới phát sinh tại phiên tòa, quyết định có cần yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập thêm tài liệu, chứng cứ mới hay không để tiếp tục yêu cầu thu thập chứng cứ tại phiên tòa, phù hợp với nội dung vụ án về tính có liên quan để Hội đồng xét xử chấp nhận ngừng phiên tòa theo quy định tại Điều 259 Bộ luật TTDS và thu thập chứng cứ theo yêu cầu của Kiểm sát viên.

- Khi tham gia xét xử, Kiểm sát viên đề nghị ngừng phiên tòa, việc không ngừng phiên tòa để thu thập chứng cứ thì không thể xét xử được vụ án nhưng Hội đồng xét xử không chấp nhận, cho rằng không cần thiết. Kết quả xét xử của Tòa án không đúng pháp luật vì lý do thiếu chứng cứ, Kiểm sát viên phải báo cáo ngay với lãnh đạo Viện để quyết định thực hiện quyền kiến, kháng nghị hoặc báo cáo cấp trên cho ý kiến xử lý sau xét xử.

- Kiểm sát viên phải chủ động kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan, tổ chức có liên quan như Văn phòng đăng ký đất đai, cơ quan định giá, giám định, thẩm định...trong việc cung cấp tài liệu, chứng cứ khi Tòa án có yêu cầu nhằm phát hiện vi phạm thì ban hành kiến, kháng nghị yêu cầu khắc phục.
- Căn cứ chỉ tiêu hàng năm, Lãnh đạo viện giao chỉ tiêu kiến, kháng nghị cụ thể theo tháng cho từng cán bộ, kiểm sát viên hoàn thành. Có chế độ khuyến khích cho cá nhân thực hiện vượt chỉ tiêu được giao. 

- Đối với những vụ việc bị cấp trên xử hủy, sửa án, cấp có thẩm quyền xác định do lỗi chủ quan của kiểm sát viên thì kiểm điểm, phê bình, rút kinh nghiệm, không xét thi đua với thành tích cao, qua đó nhằm rèn luyện cho cán bộ, kiểm sát viên về tính thận trọng, đề cao tinh thần trách nhiệm trong công việc.

- Khi kiểm sát bản án, quyết định có nội dung tranh chấp tương tự những nội dung bản án, quyết định đã bị hủy, sửa, cần đối chiếu ngay để xác định việc xét xử của Tòa có vi phạm không, làm tiền đề xác định vi phạm kiến, kháng nghị.

- Đối với những vụ án còn quan điểm giải quyết khác nhau thì Viện trưởng chủ trì tổ chức họp “Tổ nghiên cứu, phản biện” nhằm thống nhất hướng xử lý.

- Đề cao vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong quyết định kiến, kháng nghị của đơn vị, không ỷ lại, trông chờ vào việc xin ý kiến cấp trên. Tuy nhiên, trong một số trường hợp cũng cần chủ động, kịp thời báo cáo xin ý kiến cấp trên, tạo sức mạnh liên kết để chất lượng kiến, kháng nghị đạt hiệu quả cao.

Từ việc thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên, năm 2022, công tác kiểm sát giải quyết các vụ, việc dân sự của đơn vị đã phát hiện được nhiều vi phạm trong việc xét xử của Tòa án, ban hành 06 kháng nghị phúc thẩm. Tòa phúc thẩm đã xét xử 06 vụ có kháng nghị, chấp nhận 06 vụ (đạt 100%); ban hành 09 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm trong công tác xét xử và ban hành 24 yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ đối với những vụ, việc thu thập chứng cứ chưa đầy đủ. Các nội dung kiến nghị, yêu cầu đều được Tòa án cùng các cơ quan có liên quan chấp nhận thực hiện.

Nguyễn Việt Hùng

Viện Kiểm Sát Nhân Dân Tỉnh Tiền Giang thực hiện