Ngày 26/7/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh công bố Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, đánh dấu sự ra đời của ngành Kiểm sát, một hệ thống cơ quan mới trong bộ máy Nhà nước ta. Đối với Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho cũng được thành lập ra đời từ năm 1976, ngay sau khi đất nước được thống nhất và là một trong ba đơn vị Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện đầu tiên của tỉnh Tiền Giang.
Tại Điều 107 Hiến Pháp nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Viện kiểm sát nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”.
Để cụ thể hóa quy định của Hiến Pháp, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 quy định chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Đối với công tác Thực hành quyền công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội. Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án dân sự; trong việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp và các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân còn quy định thông qua việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát có trách nhiệm phối hợp với cơ quan Công an, Tòa án, Thi hành án, Thanh tra, Kiểm toán, các cơ quan nhà nước khác, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận để phổ biến, giáo dục pháp luật;… và qua hoạt động này góp phần phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật.
Ngoài ra, tại Điều 26 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2013 cũng có quy định trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân: “Tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức thuộc phạm vi quản lý; phổ biến kiến thức pháp luật chuyên ngành cho nhân dân bằng hình thức phù hợp. Kết hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân thông qua hoạt động chuyên môn”. Như vậy, có thể khẳng định hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của Viện Kiểm sát nhân dân được pháp luật quy định.
Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không phải sau khi được Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Luật phổ biến giáo dục pháp luật năm 2013 có quy định thì Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho mới thực hiện, mà công tác này trước đây đơn vị cũng đã có thực hiện. Đặc biệt, kể từ khi Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 09/12/2003 “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân”, đơn vị đã tổ chức thực hiện tốt theo Kế hoạch của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang.
Đối với đơn vị Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho, trong những năm qua cùng với việc nâng cao chất lượng công tác thông qua việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành thì công tác phổ biến, giáo dục pháp luật luôn được Chi bộ, lãnh đạo đơn vị quan tâm, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, góp phần phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật trong nhân dân trên địa bàn Tp. Mỹ Tho.
Đối tượng mà đơn vị phổ biến, giáo dục pháp luật rất rộng, đa dạng như: Người già, trẻ em, nam, nữ, cán bộ, công chức trong đơn vị; người bị tình nghi trong quá trình kiểm sát giải quyết tin báo tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố; tội phạm hình sự; đương sự trong các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình; đối tượng nghiện ma túy, người dân đến khiếu nại, tố cao... Tùy vào từng đối tượng mà cán bộ, kiểm sát viên được phân công có cách thức phổ biến, giáo dục cho phù hợp. Các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật mà Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho đã triển khai thực hiện trong thời gian như sau:
Trước hết, đơn vị xác định Ngành kiểm sát là cơ quan bảo vệ pháp thì trước khi phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân thì bản thân mỗi cán bộ, công chức trong đơn vị mình phải là những người tiên phong có ý thức chấp hành pháp luật. Vì vậy, trong các cuộc họp chi bộ, họp cơ quan và các đoàn thể thì công tác giáo dục chính trị tư tưởng, chấp hành kỷ cương, kỷ luật trong Ngành luôn là nội dung đầu tiên luôn được lãnh đạo Chi bộ, lãnh đạo đơn vị quan tâm triển khai. Vì trong Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư đã xác định rõ “… Phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng…”. Điển hình như các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng; các văn bản pháp luật mới, nhất là các đạo luật về tư pháp mới được ban hành có liên quan trực tiếp đến công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của ngành hay những Đảng văn của Thành ủy, văn bản của Ủy ban nhân thành phố Mỹ Tho liên quan đến công tác an ninh, trật tự tại địa phương. Qua đó giúp cho cán bộ, Công chức, viên chức có nhận thức đúng đắn về những chủ trương, chính sách của Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố để nâng cao ý thức cảnh giác, kịp thời tuyên truyền giải thích cho người thân của mình.
Bên cạnh, còn gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thông qua những việc làm cụ thể hằng ngày, trên các lĩnh vực công tác. Tùy từng lĩnh vực, từng loại văn bản cụ thể mà Chi ủy Chi bộ, lãnh đạo đơn vị sẽ trực tiếp triển khai hoặc phân công cho các đoàn thể có liên quan thực hiện. Ngoài ra, đối với đội ngũ Kiểm sát viên khi tham gia xét xử tại các phiên tòa phải ứng xử chuẩn mực theo đúng quy định tại Quyết định số 46/QĐ-VKSTC ngày 20/02/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Thứ hai, phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành
Hàng năm, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho kiểm sát giải quyết trên 500 tố giác, tin báo về tội phạm; Kiểm sát điều tra khoảng 220 vụ án; Truy tố ra Toà án để xét xử khoảng 200 vụ án. Kiểm sát thi hành án dân sự trên 1.000 việc; Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và kiểm sát thi hành án hình sự. Qua công tác này đã trực tiếp truyên truyền, phổ biến và giáo dục nhiều chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn, giải thích pháp luật cho các đối tượng có liên quan, đương sự…
Qua công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo. Theo luật quy định Viện kiểm sát chỉ giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp nhưng thực tế đơn vị phải tiếp nhiều lượt công dân đến khiếu nại, tố cáo mà không thuộc trách nhiệm giải quyết của mình. Do đó, đòi hỏi người cán bộ làm công tác này đòi hỏi phải am hiểu và tinh thông về pháp luật trên tất cả các lĩnh vực. Phải chủ động lắng nghe, tìm hiểu sâu sắc về tâm tư, nguyện vọng của người dân. Từ đó có cách để trả lời, giải thích cặn kẽ cho công dân; không để xảy ra các vụ việc khiếu kiện bức xúc, kéo dài, khiếu kiện đông người hoặc gây mất ổn định về an ninh, trật tự xã hội trên địa bàn.
Thứ ba, hàng năm Viện kiểm sát tham gia gần 300 phiên tòa, phiên họp các loại. Trong quá trình tham gia xét xử vụ việc hình sự, dân sự, hành chính…, phiên họp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Kiểm sát viên đã lồng ghép để phổ biến, giáo giục pháp luật trong nhân dân như: Chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc xử lý vi phạm pháp luật và tội phạm, các biện pháp đấu tranh, chống vi phạm, tội phạm và giải pháp phòng ngừa tội phạm.
Do vậy, trước khi tham gia xét xử thì Kiểm sát viên được phân công phải đắn đo, xem xét từng vụ án để có cách thức phổ biến, giáo dục cho phù hợp, nhất là những vụ án hình sự người phạm tội là trẻ em vị thành niên, phụ nữ, kể cả xét nguyên nhân điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội của bị cáo.
Điển hình như tội trộm cắp tài sản, ngoài việc chây lười lao động nhưng muốn có tiền để tiêu xài của người thực hiện hành vi phạm tội thì cũng có những vụ án do lỗi của nạn nhân như để xe không người trông coi, để xe mô tô gắn sẵn chìa khóa. Hay đối với các vụ án xâm phạm tính mạng, sức khoẻ thì một mặt thể hiện tính hung hãn, côn đồ của người phạm tội, bên cạnh đó đôi khi cũng có lỗi của nạn nhân như có hành động khiêu khích, thách thức;…
Đối với án Hôn nhân gia đình Kiểm sát viên chú ý đến việc sẽ giao con cho cha hay mẹ nuôi dưỡng. Về luật con dưới 36 tháng tuổi phải giao cho mẹ, nhưng cũng phải đắn đo, phân tích, giải thích, động viên cả cha lẫn mẹ xem giao con cho ai nuôi dưỡng là hợp lý nhất để họ có thể thỏa thuận được với nhau. Vì sao khi được giành quyền nuôi con thì nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng mới là đều quan trọng. Do vậy, kiểm sát viên phải giải thích cho họ biết rằng mặc dù sau này không còn là vợ chồng nhưng phải cùng nhau nuôi dạy con chung, không ai được quyền ngăn cản việc thăm nôm chăm sóc con chung… Vì có rất nhiều trường hợp là sau khi giành quyền nuôi con lại bỏ mặt cho ông bà nuôi dưỡng đi làm ăn xa. Hay sau đó cha mẹ có gia đình mới nên việc chăm sóc con không còn chu đáo dẫn đến một số hậu quả khó lường. Trước hết cha mẹ ly hôn thì trẻ em đã bị tổn thương về mặt tâm lý, nếu không khéo thiếu sự chăm sóc của cha mẹ sẽ dẫn đến bỏ học, vi phạm pháp luật thậm chí phạm tội. Ngoài ra, đây cũng là đối tượng dễ trở thành nạn nhân của bạo hành gia đình, hay bị xâm hại tình dục... Trong các phiên tòa thường có nhiều người tham gia và nhất là các vụ án xét xử lưu động, tranh chấp đất đai, thừa kế… Cho nên không có cách tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nào mà cụ thể từng vụ việc mà người dân dễ dàng tiếp cận, am hiểu pháp luật khi tham dự các phiên tòa. Vì đây là những tình huống có thật, người thật, việc thật, có liên quan trực tiếp đến mỗi người dân trong cuộc sống hằng ngày. Do vậy, chúng tôi vẫn xem đây là một hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật quan trọng và có hiệu quả nhất. Thậm chí sau phiên tòa chính họ là những tuyên truyền viên pháp luật đối với những người khác khi không có điều kiện tham dự phiên tòa.
Đối với phiên họp cai nghiện bắt buộc: Hàng năm Phòng Lao động thương binh – xã hội thành phố Mỹ Tho lập hồ sơ đề nghị đưa đi cai nghiện bắt buộc khoảng 150 đối tượng. Đa số các tội về xâm phạm sở hữu có liên quan đến ma túy, thậm chí khi ngào đá có thể giết cả người thân của mình. Và đáng quan tâm hiện nay là tình hình tai nạn giao thông làm chết nhiều người, qua xét nghiệm kết quả tài xế đều dương tính với ma túy. Do đó, khi tham gia các phiên họp này Kiểm sát viên tuyên truyền, giải thích, động viên họ cai nghiện cho tốt, học nghề… làm sao sau cai nghiện trở về cố gắng từ bỏ, chí thú làm ăn nếu không khéo một ngày nào đó không phải đi cai nghiện nữa mà có thể sẽ đi chấp hành án phạt tù.
Thứ tư, đối với các đoàn thể
Đối với Công đoàn cơ sở: Ngoài nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thì Công đoàn còn tổ chức vận động cán bộ, công chức trong đơn vị, thi đua yêu nước, thực hiện nghĩa vụ của cán bộ, công chức, cải tiến lề lối làm việc… Sau khi được Chi bộ phân công, Công đoàn đã tổ chức triển khai các tài liệu có liên quan như: Cán bộ, công chức không được đánh bạc, sa vào các tệ nạn xã hội; không được sử dụng đồ uống có cồn trong thời gian làm việc và giờ nghỉ trưa; không điều khiển xe sau khi đã có uống rượu; không hút thuốc trong phạm vi cơ quan, không sử dụng mạng xã hội để khai thác, tuyên truyền các thông tin chưa được kiểm chứng, phiến diện, một chiều... Phải tuân thủ chuẩn mực đạo đức gia đình và xã hội, thuần phong mỹ tục, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc; không mê tín dị đoan…Ngoài ra, còn vận động người thân cùng thực hiện.
Chi đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh: Các đoàn viên trong đơn vị tham gia sinh hoạt tại Chi đoàn Khối Nội chính trực thuộc Thành đoàn Mỹ Tho. Thời gian qua Chi đoàn hoạt động rất hiệu quả trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Chi đoàn Khối Nội chính đã tham mưu cho Thành đoàn phối hợp Hội Luật gia thành phố Mỹ Tho tổ chức nhiều phiên tòa giả định tại các trường Phổ thông trung học trên địa bàn thành phố. Nội dung liên quan đến bạo lực học đường. Đây là đối tượng phải đặc biệt quan tâm, vì trong độ tuổi này, các em muốn thể hiện ta đây là người đã lớn, dễ bị bạn bè xấu kích động, bị các tác động xấu lôi kéo, hay ảnh hưởng bởi phim ảnh, game bạo lực, ít hiểu biết về pháp luật.
Đối với Chi Hội luật gia: Theo sự phân công của Chi bộ, khi có các văn bản pháp luật mới, nhất là các đạo có liên quan trực tiếp đến công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của Ngành thì Chi Hộ luật gia sẽ trực tiếp triển khai đến toàn thể cán bộ, công chức trong đơn vị. Ngoài ra, đơn vị cũng có xây dựng Tủ sách pháp luật, không những những phục vụ cho công tác chuyên môn nghiệp vụ mà còn góp phần phục cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật khi thực hiện công tác tiếp công dân.
Thứ năm, thông qua Trang thông điện tử của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang
Ngoài các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật nêu trên, từ năm 2015 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang đã thiết kế và đưa vào hoạt động chính thức Trang thông tin điện tử. Nội dung đăng tải thông tin, tuyên truyền về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các mặt hoạt động của Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Tiền Giang trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Ngành, còn có tin tức thời sự về pháp luật trên địa bàn tỉnh; các thông tin chuyên đề về đấu tranh, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật. Đối với đơn vị Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho đã tham gia đưa nhiều tin, bài viết cho Ban biên tập tranh thông tin này. Ngoài ra còn gửi nhiều tin, bài trên các tạp chí trong và ngoài Ngành như: Tạp chí Kiểm sát, Kiểm sát online; Báo Ấp Bắc, Báo Bảo vệ pháp luật,…
Thứ sáu, qua công tác phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Mỹ Tho, với Ban Pháp chế Hội đồng nhân thành phố trong công tác kiểm, tra giám sát và giáo dục, tuyên truyền pháp luật đến người dân. Thông qua công tác kiểm tra, giám sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự; trong công tác giám sát việc thi hành án treo và các hình phạt khác; trong công tác thi hành án dân sự,… Qua đó phổ biến, tuyên truyền và giáo dục ý thức chấp hành pháp luật, các quy định mới của pháp luật đến các bị án, người dân và các tổ chức đoàn thể xã hội có liên quan để họ có sự hiểu biết đầy đủ, kịp thời và chấp hành tốt các quy định pháp luật.
Vào ngày 24/7/2019 Đoàn kiểm tra của Ban chỉ đạo kiểm tra kết quả qua 15 năm thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với ngành Kiểm sát nhân. Kết quả đoàn đã nhận xét Ngành kiểm sát xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa hết sức quan trọng, để cán bộ, công chức, đảng viên và nhân dân nâng cao ý thức, tôn trọng, gương mẫu chấp hành pháp luật; tích cực tham gia vào các hoạt động tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật; vận động gia đình và nhân dân nghiêm chỉnh cấp hành pháp luật, trong kết quả chung của toàn ngành có sự đóng góp của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho.
Như vậy, qua thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Mỹ Tho đã thực hiện tốt công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo quy định Chỉ thị 32-CT-TW của Ban Bí thư, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. Từ đó, góp phần tích cực nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân và phục vụ có hiệu quả cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trên địa bàn thành phố Mỹ Tho.
Tống Việt Nhân
Viện Kiểm Sát Nhân Dân Tỉnh Tiền Giang thực hiện
