= = =
Trong thực tiễn áp dụng pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và phòng, chống ma túy, việc xác định hiệu lực và khả năng tổ chức thi hành quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy trong trường hợp người đó đồng thời bị xử lý hình sự vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, chưa có hướng dẫn thống nhất.
ảnh minh hoạ từ Internet
Vụ việc của anh Nguyễn Trung H tại huyện C là một trường hợp điển hình, đặt ra yêu cầu cần phân tích, làm rõ cơ sở pháp lý nhằm bảo đảm việc áp dụng pháp luật đúng quy định, thống nhất và bảo vệ quyền con người.
* Tóm tắt nội dung vụ việc
Ngày 16/8/2021, Công an huyện C lập biên bản vi phạm hành chính đối với anh Nguyễn Trung H về hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Trên cơ sở đề nghị của Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội huyện C, ngày 19/10/2021, TAND huyện C ban hành Quyết định số 76/QĐ-TA áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với anh H, thời hạn 18 tháng.
Ngày 26/9/2021, anh H có hành vi cố ý gây thương tích và bị tạm giữ, tạm giam và sau đó bị xét xử về tội Cố ý gây thương tích, tại Bản án số 50/HS-ST ngày 25/3/2022, TAND huyện C tuyên phạt anh H 04 năm tù, thời hạn tù tính từ ngày 30/9/2021. Anh H chấp hành xong hình phạt tù vào ngày 30/01/2025.
Sau khi chấp hành xong án phạt tù, anh H tiếp tục có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy và có nguyện vọng cai nghiện tự nguyện. Từ đó phát sinh vướng mắc: Quyết định số 76/QĐ-TA còn hiệu lực thi hành hay không, có tiếp tục tổ chức thi hành hay không?
* Các quan điểm xử lý khác nhau
Quan điểm thứ nhất: Quyết định vẫn còn hiệu lực và phải tiếp tục thi hành
Quan điểm này cho rằng việc anh H bị tạm giữ, tạm giam và chấp hành án phạt tù là sự kiện bất khả kháng, làm cho quyết định cai nghiện bắt buộc không thể thi hành ngay. Căn cứ khoản 3 Điều 54 Nghị định số 116/2021/NĐ-CP, thời hạn chấp hành cai nghiện bắt buộc phải được tính lại kể từ khi chấm dứt sự kiện bất khả kháng.
Do đó, sau khi anh H chấp hành xong án phạt tù, Quyết định số 76/QĐ-TA vẫn còn giá trị và cần tiếp tục tổ chức thi hành.
Quan điểm thứ hai: Quyết định đã hết thời hiệu thi hành, không còn căn cứ tổ chức thi hành
Quan điểm này cho rằng, Quyết định số 76/QĐ-TA tuy đã có hiệu lực pháp luật, nhưng đã hết thời hiệu thi hành theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, nên không còn giá trị để tổ chức thi hành.
Quan điểm thứ ba: Được miễn chấp hành phần thời gian còn lại đối với quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính
Theo quan điểm này, do anh H đã chấp hành án phạt tù và thời gian còn lại là 18 tháng cai nghiện bắt buộc theo quyết định số 76/QĐ-TA được xem là thời gian còn lại mà anh H phải chấp hành nên thời gian này sẽ được miễn chấp hành.
* Phân tích và đánh giá
Thứ nhất: Về thời hiệu thi hành quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc
Khoản 2 Điều 108 Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2020) quy định: “Quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hết thời hiệu thi hành sau 01 năm, kể từ ngày quyết định có hiệu lực pháp luật.”
Quyết định số 76/QĐ-TA có hiệu lực từ ngày 19/10/2021, do đó đến ngày 19/10/2022 đã hết thời hiệu thi hành.
Thứ hai: Không có căn cứ pháp luật để tính lại thời hiệu
Khoản 3 Điều 108 Luật XLVPHC chỉ cho phép tính lại thời hiệu trong trường hợp: “Người phải chấp hành quyết định cố tình trốn tránh việc thi hành.”
Trong vụ việc này: Anh H không có hành vi trốn tránh hay cản trở việc thi hành quyết định; Việc anh H bị tạm giam, chấp hành án phạt tù là tình trạng pháp lý khách quan, phát sinh từ bản án hình sự có hiệu lực pháp luật.
Pháp luật không quy định việc chấp hành án phạt tù là căn cứ để tính lại thời hiệu thi hành quyết định xử lý hành chính. Do đó, không thể vận dụng quy định về “sự kiện bất khả kháng” tại Nghị định 116/2021/NĐ-CP để kéo dài hoặc khôi phục thời hiệu đã hết theo Luật.
Thứ ba: Điều 117 Luật xử lý vi phạm hành chính quy định trường hợp bị Toà án xử phạt tù thì người đó được miễn chấp hành phần thời gian còn lại trong quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Tuy nhiên, điều kiện áp dụng quy định này để miễn chấp hành thời gian cai nghiện bắt buộc theo quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc thì ít nhất anh H phải chấp hành được một khoản thời gian nhất định. Trường hợp này anh H chưa chấp hành quyết định số 76/QĐ-TA nên không đủ điều kiện áp dụng “miễn chấp hành phần thời gian còn lại”.
Từ những phân tích trên, có thể đưa ra hướng xử lý như sau:
- Quyết định số 76/QĐ-TA ngày 19/10/2021 đã hết thời hiệu thi hành theo Khoản 2 Điều 108 Luật Xử lý vi phạm hành chính;
- Việc tiếp tục đưa Quyết định này ra thi hành sau khi anh H chấp hành xong án phạt tù là không có căn cứ pháp luật, vi phạm quy định về thời hiệu trong xử lý vi phạm hành chính.
Hướng xử lý phù hợp là:
- Nếu anh H đã hết nghiện thì không tổ chức thi hành Quyết định số 76/QĐ-TA do hết thời hiệu thi hành;
- Nếu có căn cứ xác định anh H vẫn nghiện ma túy thì:
+ Ghi nhận việc anh H tự nguyện cai nghiện, tạo điều kiện cho anh thực hiện cai nghiện tự nguyện theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2021;
+ Trường hợp anh H không cai nghiện tự nguyện hoặc tiếp tục tái phạm, Công an xã lập hồ sơ mới, đề nghị TAND có thẩm quyền xem xét áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc theo đúng trình tự, thủ tục luật định.
Việc xác định đúng thời hiệu thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, quyền con người và nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa. Hiện nay chưa có hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp người bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc đồng thời chấp hành án phạt tù, việc áp dụng thống nhất Luật Xử lý vi phạm hành chính theo hướng bảo đảm chặt chẽ, đúng thẩm quyền, đúng thời hiệu là hết sức cần thiết. Rất mong nhận được ý kiến trao đổi, thảo luận của quý đồng nghiệp./.
Văn Quốc – VKSND Khu vực 5 – Đồng Tháp thực hiện
